BERTSOLARITZA

Bertsolaritza zer den jakiteko, zer da bertsolari txapelduna izan zen batek esplikatzea baño hobeto, Xabier Amuriza famatuak alegia. Honela definitu zuen bertsolaritza:

Neurriz eta errimaz

kantatzea hitza

horra hor zer kirol mota

den bertsolaritza.

Hasi aurretik pare bat hitz edo termino ondoren azalduko dudana ulertu ahal izateko:

Oina: errima daraman hitza, gehienetan lerro bikoitia.

Puntua: oin bakoitzak duen esaldiak osatzen duena.

Ezaguna den bezala, bertso molde ezberdinak ditugu gure artean:

Zortziko handia: lerro bakoitietan 10 silaba eta bikoitietan 8 daramatzan 4 oineko bertsoa. Errima bikoitietan!

Hamarreko handia: zortziko txikiari puntu bat gehitzea da, 5 oineko bertsoa.

Zortziko txikia: lerro bakoitietan 7 silaba daramatza, bakoitietan, berriz, 6. Errima bikoitietan!

Hamarreko txikia: aurrekoaren bezalakoa da, baina 5 oin ditu.

Bereziak: seiko motzak, uso zuria, koplak, habanera, zazpi puntukoa... hauetariko askok izen propioa daukate, esate baterako zortzi puntukoa (8 oin edo errimadun hitz).

Txapelketak ere izaten dira, beste kirol guztietan bezala. Bizkaikoa, Gipuzkoakoa, Arabakoa, Nafarroakoa eta Iparraldekoa. Eskualde guztietako parte hartzaile onenak biltzen dituen txapelketa bat ere egiten da 4 urtean behin, Eukal Herrikoa edo Txapelketa Nagusia (egungo txapelduna Maialen Lujanbio, txapeldun ordea Amets Arzallus).

                                                                                        AMETS ARZALLUS

 MAIALEN LUJANBIO

HONA HEMEN BIDEO INTERESGARRI BAT (azken txapelketa nagusiko agurrak):

ATHLETIC VS UEFA

Gaur eguneko Europa liga, lehengo UEFA, Europar Batasuneko futbol asoziazioek europar taldeentzat sortutako txapelketa da. 1971.urtean ospatu zen lehenengo aldiz, copa de la UEFA izenarekin. Izen honekin ezagutzen izan da 2008/09 denboraldirarte. Denok dakigu aurten, 2011/12 denboraldian Athletic, gure taldea, finalera iritsi dela. Hala ere ez da talde honek finala jokatzen duen lehen urtea, 1977.urtean ere finala joakatutakoa da Juventusen aurka. Galdu egin zuen tamalez, ea aurten zorte hobea duen talde zuri-gorri gazteak.

Hau izan zen taldearen hamaikakoa etxetik kanpora jolastu zuenean (Juventusen etxean jolastu zuenean): Jose Angel Iribar, Jose Ignacio Oñaederra, Javier Escalza, Andoni Goikoetxea, Agustin Guisasola, Angel Maria Villar, Javier Irureta, Jose Angel Rojo, Jose Ignacio Churruca, Dani eta Txetxu Rojo.

Zelaia: Comunale, Torino.

Managerra: Koldo Agirre.

1-0 ekoa izan zen partidaren emaitza. Tardellik sartu zuen gola 15. minutuan.

Athletic-ek etxean ateratako hamaikakoa: Jose Angel Iribar, Jose Maria Lasa, Agustin Guisasola, Jose Ramon Alexanko, Javier Escalza, Angel Maria Villar, Jose Ignacio Churruca, Javier Irureta, Jose Maria Amorrortu, Dani eta Txetxu Rojo.

Zelaia: San Mames, futbolaren Katedrala.

2-1 emaitzarekin amaitu zen partida, ondorioz, kopa Juventusek eraman zuen Italiara etxetik kanpo sartuako golei esker. Gure taldearen golak Churrucak(11.min) eta Carlosek(aldatu ondoren,78.min) sartu zituzten, Italiarrena Bettegak 7. minutuan.

Managerra: Koldo Agirre.

Hona hemen final hartako partidetako emaitzen taulak:

HASIERAKO BI RONDAK

AZKEN PARTIDAK

 

Hona hemen final haren bideo laburtxo bat:

 

FILMEA

EL GUERRERO NUMERO 13

Fitxa teknikoa

Zuzendaria: John McTiernan
Aktoreak: Antonio Banderas, Diane Verona, Omar Sharif, Vladimir Culich...
Iraupena: 103min
Musika: Jerry Goldsmith
Gidoia: William Wisher&Warren Lewis
Urtea: 1999
Produktorea: Touchstone Pictures

Historioa Arabiako kargu altuko gizon bati buruzkoa da. Arabiatik hurrun bidaltzen dute, baina bidaian Bikingoekin egiten du topo eta errito baten irtendako emaitza dela eta beraiekin joan behar du borrokara.  Bertan hainbat erronkaren ostean lortzen dute irabaztea, noski bidean lagun asko utzirik. Dena bukatu ondoren bere herrira itzultzen da.

Arratsaldea pasatzen ikusteko pelikula da. Ez da saririk merezi duen pelikula horietakoa, baina horrek ez du esan nahi txarra denik. Gazteei gomendatuko niekeen pelikula da, akzio beterikoa. Gerra pelikulak gogoko dituztenentzat polita izango litzatekeela uste dut, nahiz eta ni ez naizen aditu horietako bat. Maitasuna ere badago tarteko, beraz, ez ezazue pentsatu dena odola eta krudelkeria denik.

Hona pelikuraren laburpena:

ASTE SANTUA

Aste santua kristau erlijioan, Erramu igandean hasten eta Larunbat santuan bukatzen den astea da, bertan Jesukristoren hilketa eta berpiztea ozpatzen dute kristauek. Azken hauentzat ospakizun handia da, gertutik bizitzen dute. Baina aste honen data zehaztea ez da batere gauza erraza.

Pasko eguna kalkulatzeko computoa erabiltzen da. IX. mendearen hasieran dudak izan zituzten egun hau ospatu behar zen data finkatzerako orduan. Nik ezin izan dut erabiltzen duten formula ongi ulertu, beraz, hala ere hemen duzue ulertu dudana:

5 hizki izendatuko ditugu, a, b, c, d eta e. Bi konstante ere bai N eta M. 1900-2100 urte tarteko urteak 24 eta 5 baloreak hartuko dituzte. A deituko diogu kalkulatu nahi den urteari.

a da zatiketaren hondarra A/12

b da zatiketaren hondarra A/4

c da zatiketaren hondarra A/12

d da zatiketaren hondarra 19a+M/30

e da zatiketaren hondarra 2b+4c+6d+N/7

“d+e”-ren emaitza hamar baino txikiagoa bada martxoak (d+e+22) egunean izango da. Bestela apirilaren (d+e-9) egunean izango da.

Hona hemen aste santuari buruzko bideo bat:

 

DONE JAKUE BIDEA (camino francés)

Done Jakue Bidea Europako erromesek Santiago Compostelara iristeko egiten duten bidea da. Oinez, bizikletaz, autoz... egin daiteke, nik ordea bizikletaz egiteko bidai bat prestatuko dizuet.

Santiago Bidea bizikletaz egitea izan daitekeen esperientzia politenetako bat da eta gaur egun askok egiten dute, txirrindulari nahiz “peregrino” edo erromesek.

Portugaldarren bidea egingo dugu gaurko honetan (Galizia).

1-Sant Jean Pied de Port-Zubiri (52km)

Lo egiteko albergeak San Jean de Porten Frantzian edo Espinal Nafarroan

Telefonoa: 948 76 02 00

Bazkaldu: La Borda- Restaurante-Panaderia

2-Zubiri-Puente la Reina (60km)

Albergea Puente la Reinan bertan aurki dezakezu.

Telefonoa: 948 34 10 17

Bazkaldu: Beti- Onak

3-Puente la Reina-Logroño (78km)

Alberge camping la playa (Logroño)

Telefonoa: 941 252 253-941 258 661

Janaria: Hostal/Bar/Restaurante -Ezequiel

 

 4-Logroño- Vilora de Rioja (94km)

Refugio Acacio&Orietta izan daiteke deskantzatzeko leku egokia

Bidean zehar: Bar-Restaurante Puente

5-Vilora de Rioja-Hontana (92,5km)

Albergea Santa Brigida

Telefonoa: 609 164 697
Jateko bertan jan dezakegu eta motxilan eraman zerbait aurrez jateko

6-Hontas-Ledigo (83km)
Camping de Castrojeriz
Telefono: 947 377 255
Jana: Asador el Doblon (Carrion de los Condes)

7-Ledigos-León (75km)
Bidea ez da luzea eta tartean zerbait janez gero erraz irits gaitezke Leonera, bertan ez dugu arazorik izango Albergue edo jatetxarik aurkitzeko.

8-León-Trabadelo (145km)
La Barbacanan jan dezakegu egun guztiko bidaia baita (Santa Colomba de Sornoza).
Albergue de Tradabelo
Telefonoa :647 635 831

9-Tradabelo-San Memede de Camino (70km)
San Cristovo do Realen jan dezakegu taberna bakarra dauka eta.
Alberge Paloma y leña
kontaktuan jartzeko: 982 53 32 48

 10-San Memede de Camino-Melide (73km)
Bi herri hauen artean zerbait jateko Palas de Reien geldi gaitezke, (Casa el Curro, Ourense kalean).
Meliden bertan egin dezakegu lo, bertako albergean.
Telefonoa: 660 396 822

APARTHEID

Sudafrikako apartheida, XX. mendean kolonizatzaile ingeles eta holandarrak ezarritako arrazagatiko segregazioari deritzo. Diskriminazio politiko, ekonomiko, sozial eta arrazialaren sinbolo da. Horrela deitua izan zen, bertako hizkuntzan, Sudafrikako eta Namibiako afrikáans hizkuntzan banaketa esan nahi duelako. Sistema hau arraza ezberdinen banaketan oinarritzen zen, aurrerapena indartzeko ziotenez. Sistema guztia zuriek gidatua zen, ez zituzten bestelakoak onartzen, beraiek bikainenak zirela uste zuten eta. Sailkapen berezi bat egiten zen, aparientzia, onargarritasun sozial eta zituzten arbasoen arabera taldetan sailkatuz. Baina honek bertako koloredun biztanleen amorruak eraginda zurienganako iraultzak ekarri zituen, eta ez ziren batere gozoak izan.

Apartheidak ez zuen itxura juridikoa 1948. urterarte. 1947an izandako elekzioetan Afrikáans koalizioa irten zen garaile Radical partidu nazionalistarekin batera. Garaile irten zen, baina ez boto gehien jaso zituelako, guztia antolatuta zegoelako baizik, Partidu Batuak boto gehiago lortu baitzituen. Berdina gertatu zen 1953an. Hau gertatu eta gutxira, 1950.urtean, hain zuzen ere, lege berri bat ezarri zuten non hirietako zonalde jakin batzuetan zuri kolorekoak bakarrik zuten eskubidea bizitzeko. Noski eta zuriak ez zirenak ihes egin behar izaten zuten beste leku batzuetara. Beltzak onartzen ez ziren haibat zona agertu ziren, autobusak, hondartzak, bankuak eta eskolak besteak beste. Beltz kolorekoak beti agiri bat eraman behar izaten zuten aldean eta hiri batzuetara ezin izaten ziren sartu edo sartzekotan baimen bereziarekin.

Hona hemen “diktadura” honetan parte hartu zuten izen potoloetako batzuk:

Daniel Franqois Malan lehen ministroa (lehen aipatutako elekzio antolatuetako irabazlea) eta bera ordezkatu zuen Johannes Gerhardus Strijdom.

Guzti hau 1980-1990 urte tartean bukatu zen. Gainbehera orokor bat izan zen, bertako monetaren balioa izugarri jaitsi zen. Horrez gain, 1989an bertako Botha presidentea hil zen. Bere ondorengoak, Frederik Klerkek, 1990ean lege arrotz hauek kentzen joango zela adierazi zuen bere lehen mitingean. Gainera Congreso Nacional Africano delakoa ere onartu zuen, 30 urtetan ilegalizaturik izan ondoren. Betaro-betaro guztia aldatzen joan zen eta elekzio berriak 1994an antolatu zituzten.

IÑAKI ZABALETA URKIOLA

Iñaki Zabaleta Urkiola 1952an jaiotako idazle, kazetari eta EHUko irakasle leitzarra da. Kazetaritza New Yorken ikasi zuen.

Iruñeako euskaltegian klaseak emandakoa, baita egin egunkariaren kazetarietako bat ere.
Egun irakasle da Euskal Herriko Unibertsitatean.
Bereak dira Bertsoen ezpata (1979) eta Eskuaren fereka (1979, Xalbador saria) poesia-lburuak, 110 Street-eko geltokia (1985) eta Carloyn Meyer dantzaria (1986, Ignacio Aldecoa saria) narrazioak, eta Wilhelm von Humboldt: hezkuntza eta hizkuntza (2005)saiakera, besteak beste.
Bestalde, komunikazioaren eta irrati-telebistaren inguruan egindako lanen artean, aipagarriak dira: Komunikazioaren ikerkuntzarako metodologia (1997), El factor humano en radio y televisión (1994), Innovaciones tecnológicas en radio y televisión (1993), Los medios de comunicación de las lenguas minorizadas en la Unión Europea (2002), eta Ikus-entzunezko informazioaren teknologia (2003), besteak beste.
LANAK:

POESIA

Bertsoaren ezpata

1979, Elkar

Eskuaren fereka

1982, Hordago

NARRAZIOA

110. Street-eko geltokia

1986, Susa

Carolyn Meyer Dantzaria

1986, Arabako Foru Aldundia

SAIAKERA

Wilhelm von Humboldt: hezkuntza eta hizkuntza

2005, Jakin

Informazio gehiago:

http://zubitegia.armiarma.com/?i=237

http://janirediez.blogspot.com/2009/03/inaki-zabaleta-urkiola-inaki-zabaleta.html

http://eu.wikipedia.org/wiki/I%C3%B1aki_Zabaleta

ATHLETIC

Testu honen helburua Athletic-eri eta bere gora-beherei buruzko nire iritzia zuei jakinaraztea da. Hasteko Athletic taldea zer edo zein den jakin gabe ez goaz inora, beraz, euskal talde txuri gorria dela esan daiteke, San Mames bere zelaia, Katedral izenarekin ezaguna. Bere ikur adirazgarriena lehoia da.

Taldea ezagutzen baldin baduzu jakingo duzu euskaldunak bakarrik dituela, euskal herritarrak. Hori esatean izan daiteke gaztea amerikarra izatea, baina gurasoak bertakoak izatea. Harrobia ere badu euskal umeek osatua (Lezama), bertan kategoria askotan jokatzen duten taldeak daude eta adin guztietakoak, alebinetatik infantiletara. Kanpotik haurrak ekartzea ez da ideia txarra, gero bertan jokalari egin daitezen. Horrela jokatu ezean ez litzatekeen besteen aurka egiteko gai izango (Bartzelona, Madril), ezta dagoen mailan mantentzeko ere.

Azken urteotan Europan jolastu izan du ligan lortutako postua dela eta. Aurten ere badabil eta hori ona da, mundu mailan ezaguna egin baitaiteke eta diru dezente poltsikoratu. Baina gauza guztien bezala badu bere alde txarra ere Europan jolasteak. Ligaz gain beste lehiaketa asko izaten dituzte eta guztietan parte hartzeak jokalarien beherakada ekar dezake, presio eta esfortzuari aurre egin ezinda. Aste batean bi partidu izan ditzakete eta normala den bezala bigarren partida horretan ez dira inondik inora aurrekoan bezain fresko egongo.

Dirua irabazteko, batetik, sarreren % x bat beraientzat izaten da, bestetik bazkideek urtero ordaintzen duten kuotatik ere zerbait jasotzen dute. Horrez gain, hauetariko asko selekzioekin ere joaten dira, esaterako espainiarrarekin eta hor ere diru pila lortzen dute. Bukatzeko taldeak propaganda ere badarama, petronorrena, hain zuzen ere.

Erreala eta Osasunarekin dituen harremanak ezin daiteke kaxkarrak direnik esan. Gainera derbietan bi taldeen arteko afizioen arteko lehia izugarri ederrak izaten dira, nahiz eta lagunak izan.

San Mames zaharra txikia dela eta, San Mames berria izeneko zelai handiago bat egiten dabiltza. Noski, baina norbaitek ordaindu behar izango du! Zati bat bazkideek ordaintzen dute, Clubak berak. Ez omen da nahiko horrekin eta Bizkaiko aldundia handiren batek ere ordaindu behar du, baina aldundiari nork ordaintzen dio? Guk, beraz, guk ordainduko dugula esan daiteke. 

EGUBERRIAK

Guk abenduaren 25ean egiten dugun jaia, non Jesukristoren jaiotza gogoratzen eta ospatzen da.

JATORRIA

• Willian J. Thigeren arabera  II.mendean abenduak 25ean ospatzen zuten jada, erromatarren eguzkiaren jaia ospatu orduko.
• 386.urtean Juan Crisostomok herrialdeak bateratu zituen denek 25ean ospa zezaten nahiz eta askok arinagotik ospatu.
• Erromatarrek Saturnoren jaia ospatzen zuten data hontan. Ondorioz Julio I. aita santuak 350ean Jesusen jaiotza ospatzea proposatu zuen.
• Beste batzuek VI. mendean Konstantino I.goa handiak kristautasuna zabaltzeko asmatutako jaia dela defendatzen dute.
• Askok diotenez, Jesus jaio zenean zeru izartsua omen zegoen eta artzainak kanpoan omen zeuden beraien artaldeak zaintzen, beraz, ezin zen negua izan. Baina elizak kontra egiten ditu, beste urtaroan pasko eguna duelako.

NEGUKO SOLSTIZIOA

Gaurik luzeena eta egunik motzenari deitzen zaio horrela. Abenduaren 20 eta 23 egunen artean izaten omen da, gabon hasieran. Jesus horrelako batean jaio omen zen planetek kokatze puntu ezpezifiko hortan zeudela.


NAVIDAD HITZA

Navidad hitza latineko "Nativitate" hitzetik dator.
Nati: jaiotza
vita: bizitzarena
te: zuretzat
Beraz, "zuretzako bizitzaren jaiotza" esan nahi du.

OPARIEN JATORRIA

Benetan ohitura zaharra da gabonetan haur eta gaztetxoei opariak ematearena (sarri helduen artean ere bai). Horretarako tipikoa da misterio gisa ezagutaraztea hau, esaterako, Euskal Herrian olentzero.
Erromatarrek ere bazuten ohitura hau, beraien artean opari txikiak egiten zituzten laurel eta olivo landareen adarrak eta kriseiluak, bertan izenak, gurariak.. idatzita zeudenak.

MIKEL LABOA

Mikel Laboa Mantzizidor was born in 1934 (Donostia) and died in 2008 (Donostia). He was a famous singer of Basque Country. Some experts said that Mikel was the best experimentalism of the Basque classic music on the xx century.

We can distinguish his songs in three columns: recovering old songs, become poems to songs, experimentation of songs called "lekeitioak".

He worked in a foundation called  "Ez dok hamairu". The objective of the group was to claim for the freedom of Basque Country, but  surfacing that through different elements of the nature.

Here we have a famous song traduced to English:

THE BIRD BIRD

If I cut the wings

it was me ,

it doesn´t run away,

But, like this

it wasn´t be more a bird

and me...

I love the bird.

BANDERAK

ZER DA BANDERA?

Estatu, talde edo nazio baten koloreak edo armarria dituen ehun-zatia, ikurtzat erabiltzen dena. Askotan albo batetik masta edo makila bati helduta egoten da.

NONDIK DATOR?

Asia aldetik omen datoz, gaur egungo Birmaniatik, hain zuzen ere. Baina lehenengo bandera ofiziala ikusi ahal izateko antziñako Persiar Imperiorarte bidaiatu behar dugu, K.a. 550-330 urteetararte. Bandera hau Imperioaren identitate seinu bezala erabilia izan zen.

Europari dagokionez, lehen bandera Erromatar Imperioarena izan zen, legioak normalean animali, dragoi edo arranoak agertzen ziren irudiak erabiltzen zituzten. Hauek hazearen laguntzaz mugitzeko prestatzen hasi ziren, hegan egiten duten itxura hartuz. Ohitura apurka-apurka mundu osorantz zabaldu da.

Banderak gauza askotarako erabili izan dira. Hainbat identitate adieraz zitzaketen, esaterako, erlijioa, klase soziala, herria, imperioa... Garrantzi handia izan zuten gerra garaian, batez ere, bando biak identifikatzeko erabiltzen baitziren.

Aurreko talde guztiak bandera zuten, azken pausua itsasontziei ere banderak jartze izan zen, honela banderen señaleen sistema sortu zen.

BANDERA EZBERDINAK

Ikurrina

Bizkaia burujabearen sinboloa izateko sortua izan zen, Sabino anaiek sortua, nazio modernoen bandera eredutzat hartuz.

Hasierako banderak 500*280 cm zituen eta Eusko Alderdi Jertzaleak bere egin zuen.

Laster hasi ziren Euskal Herri osoko ikurtzat hartzen baina, Arana ez zegoen horrekin ados eta lurralde bakoitzari bere bandera egin zion, baita bandera orokor bat ere.

1936an Euskal Herriko bandera ofizialtzat hartu zuten, baina Francok legez kanpo utzi zuen 1939. urtean.

1977an berriro legeztatu eta gure ikur bihurtu da gaur egun arte.

Piraten bandera

Gehienetan ohial zati beltz bat da, non burezur zuri bat eta bi hezur zuri gurutzatuta agertzen diren.Bandera ezberdinak daude, aipatutako hau gure artean ezagunena da, baina badaude beste asko ere bai. Hezurrak eta eskeletoak bandera hauetako gehienetan agertzen ziren, beldur puntu bat eman behar izaten zuten, beste itsasontzian izutzeko. Piraten helburua etsaiaren itsasontziak lapurtzea zen, bandera gorria ateratzen zuten indarrez lortuko bazuten beraien helburua. Baina piraten banderak bazuen bere alde txarra ezin zen arinegi igo, besteek alde egiten baitzuten.

Estatu batuetako bandera 

1777ko ekainaren 14an erabakia izan zen, ondorioz, egun horretan banderaren eguna ospatzen dute estatu batuarrek. Bandera hau 15 errenkadaz osatuta dago, errenkada zuri eta gorriez. Goian ezkerraldean lauki urdin bat dago eta barruan 50 izar zuri.